Kanserler, dünyada ve ülkemizde sıklığı en çok artan, insanları en çok korkutan hastalıkların başında geliyor. Modern tıp teknolojisiyle birlikte, düzenli sağlık kontrolleri ve kansere karşı önlemler almak, erken tanıda büyük önem taşıdığı gibi, yaşam kalitesi yanında hayat da kurtarabiliyor.
Kanser(tümör) nedir?
Kanser basit olarak, bir hücrenin veya bir dokunun kısmen otonom olarak aşırı büyümesidir.
Karsinojen nedir?
Kansere yol açan, fiziksel, kimyasal ve biyolojik maddeler karsinojen olarak tanımlanır.
Karsinojenlerin etkileri nasıl olur?
-Hücre kromozomlarında bulunan DNA üzerinde direkt toksik etki oluşturarak (örnek; radyasyon)
-Hücrelerin çoğalma hızlarını( proliferasyonu) arttırarak (örnek; hormonlar )
-Her iki yolu da kullanarak yapabilirler(örnek; sigara )
Sağlıklı ve kaliteli yaşam için kansere tıbbi önlemleri almanın yanında, hayatımızda yapmamız gereken çok önemli şeyler, alışkanlıklar olmalıdır.
- Uykunun temel bir biyolojik ihtiyaç olduğunu unutmadan, kaliteli ve yeterli uyku için özen gösterelim.
- Sağlıklı ve doğru beslenme, vücudun sağlıklı çalışmasını sağlayan makro besin öğeleri olan karbonhidrat, yağ ve protein ile mikro besin öğeleri olan mineraller ve vitaminlerin yeterli ve dengeli almaya çalışalım.
- Vücudumuzda hesap edemediğimiz kadar büyük hasarlar açabilen, gerek gıdalardaki gerekse giyim ve kullandığımız eşyalardaki sentetik, kimyasal maddelerin farkında olalım. Elimizden geldiği kadar belki az ama doğal olanları kullanalım.
- Gelişen teknolojiden, bize yanlış beslenme şekli, fiziksel hareketsizlik ve obeziteyi getirecek kadar bizi yavaşlatmadan yararlanalım.
- Stresten kaçma şansımız yoksa yönetmeyi öğrenmek, şiddetli ve uzun süren stresin yaşam kalitemizi bozmasının ötesinde, bütün hastalıkların, hatta kanserin kaynağı olabileceği unutmayalım.
Özellikle bazı kanserler için bilinçli, planlı çalışmalar yapılmalıdır.
- Akciğer kanseri
- Beyin Tümörleri
- Cilt kanserleri
- Tiroid kanseri
- Gırtlak kanseri
- Karaciğer kanseri
- Kolon (kalın bağırsak) kanseri
- Meme kanseri
- Mide kanseri
- Pankreas kanser
- Prostat kanseri
- Serviks(rahim ağzı) kanseri
- Uterus(rahim) kanseri
- Over(yumurtalık) kanseri
- Kan kanserleri(Lösemi ve Lenfoma)
Kanser belirteçleri (marker testleri) nedir?
Kanser hücrelerin ürettiği tüm vücuda yayılabilen değişik maddelerdir. Bazen, bu maddeler, kanserli hücreye karşı savunma ve cevap olarak, vücudun diğer hücreleri tarafından salgılanabilmektedir. Özellikle kanda, idrarda ve tüm vücut sıvılarında tespit edilebilirler. Kanser markerları, değişik kanserlerde, farklı olabildiği gibi, bir kanserde birden fazla, değişik miktarlarda belirteç madde görülmektedir. Gastrointestinal sistem (karaciğer, pankreas mide, kolon), akciğer, prostat, meme ve yumurtalıklarla ilgili CEA, AFP, CA 15-3, CA 125, CA 19-9, F-PSA, TPSA gibi kanser belirteçleri ölçülmektedir.
İdeal bir kanser testi nasıl olmalıdır?
-Kanser için özel, özgün (spesifik) olmalı
-Kanser için hassas, duyarlı (sensitif) olmalı.
-Sadece bir kanser tipi tarafından üretilmeli.
-Enfeksiyon gibi, kanser dışı hastalıklarda (benign durumlarda) kanda yükselmemeli.
-Çok küçük miktardaki bir kanser büyümesi bile, testte ölçülebilir bir artış oluşturmalı.
-Kanserli hücreden üretilen belirteç miktarı, kanser kitlesi ile orantılı olmalı.
-Testin yapılması, kolay, hızlı ve pahalı olmamalıdır.
Kanser testlerinde nelere dikkat edilmelidir?
-Bir defa yapılan test ile kanser teşhis ve tedavisi yapılmamalıdır.
-Teşhis veya tedavi sonrası kontroller için, test tekrar edilmesi gerekiyorsa aynı laboratuvarda ve aynı cihaz veya yöntem ile yapılmalıdır
-Kanser marker testi tek başına yeterli görülmemeli, birkaç farklı test ile desteklenmelidir.
-Test yapılacak kan, idrar ve diğer numuneler uygun zamanda ve şekilde alınmalıdır.
Risk oranınızı öğrenebilirsiniz.
Kanser teşhisi ve tedavisine ek olarak tedavinin etkinliğinin değerlendirilmesinde, çok çeşitli kanser marker testleri yapılmaktadır. Hatta, bazı enzimler ve hormonların kan düzeyleri yükseldiğinden, kanser varlığını desteklemek için kullanılmaktadır. Kanser hücrelerini gösterebildiği gibi kan testinde organların ne derecede çalıştığı ve kanserle ilgili herhangi bir risk olup olmadığı da ortaya çıkabilir.
Kesin teşhis için biyopsi yapılıyor.
Test sonuçları ile kanser ve organlarımızla ilgili birçok önemli veri elde edilebilmektedir. Kanda belirteç testleri ile kanser tedavisinin etkili olup olmadığı ya da tedavi sonrası tekrar nüks olup olmadığı takip edilmektedir. Kan testleri yapılırken birçok faktör etkili olabilse de, kan testleri teşhis için tek basına yeterli olamayabilir. Bu durumda daha kesin teşhis ve tümörün tipini elde edebilmek için dokudan örnek alınarak, biyopsi yapılması gerekebilir.
